നമ്പൂതിരി യോഗക്ഷേമ സഭ യോഗക്ഷേമം, ഉണ്ണി നമ്പൂതിരി എന്നീ രണ്ട് ശ്രദ്ധേയമായ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ സ്പോൺസർ ചെയ്തു. നമ്പൂതിരി സമുദായം യാഥാസ്ഥിതികതയിൽ മുഴുകിയിരിക്കുകയും മുഖ്യധാരയിൽ നിന്നകന്ന് ജീവിക്കുകയും ചെയ്തു. വി.ടി.ഭട്ടതിരിപ്പാട് ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർ തങ്ങളുടെ തൂലിക ചലിപ്പിച്ചത് ഈ ഒറ്റപ്പെടലിനെ തകർക്കാനും തങ്ങളുടെസമൂഹത്തെ യാഥാസ്ഥിതികതയിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കാനും വേണ്ടിയാണ്. ഈ രണ്ട് പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളും സാമൂഹ്യ പരിഷ്കരണത്തിന് വേണ്ടി മഹത്തായ സേവനം ചെയ്തു. ഈ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിൽനിന്നും പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ടുകൊണ്ട് നമ്പൂതിരി സമുദായത്തിലെ പ്രമുഖർ രാഷ്ട്രീയ പൊതുധാരയ്ക്ക് മികച്ച നിലയിൽ സംഭാവന നൽകി .
ദേശീയവാദ ഘട്ടം മലയാള പത്രപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ കാലഘട്ടമായിരുന്നു. ദ്രുതഗതിയിൽ പത്രങ്ങൾ ഉടലെടുത്തു, പലപ്പോഴും തുല്യ വേഗതയിൽ. ലോകമാന്യൻ (തൃശൂർ) സ്വരാജ്(കൊല്ലം), യുവഭാരതം (പാലക്കാട്), കേരള കേസരി (തൃശൂർ), ഭജേഭാരതം എന്നിവ ഇതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഈ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ കാരണവും ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ അധികാരികളുടെ അടിച്ചമർത്തലിനെ തുടർന്നും നിലനിൽക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു മുമ്പുള്ള ദശകം കേരളത്തിലെ പത്രപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ദൃഢീകരണത്തിന്റെയും വളർച്ചയുടെയും കാലഘട്ടമായിരുന്നു. പൂർണ്ണമായും അജ്ഞാതമല്ലെങ്കിലും, പത്രപ്രവർത്തനത്തിൽ ഇടയ്ക്കിടെയുള്ള കുതിച്ചുചാട്ടങ്ങൾ അപൂർവമായിത്തീർന്നു. മുമ്പ് വായനക്കാരനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള മാർക്കറ്റ് ക്രമേണ വിൽപ്പനക്കാരന്റെ വിപണിയിലേക്ക് മാറുകയായിരുന്നു. അടിസ്ഥാനപരമായ രൂപത്തിലാണെങ്കിലും മത്സരത്തിന്റെ ഒരു ഘടകം ഉയർന്നുവരാൻ തുടങ്ങി. അതിജീവനത്തിന് ആവശ്യമായ വിഭവങ്ങൾ മാത്രമല്ല, ആസൂത്രിതവും സംരംഭകത്വവുമായ സമീപനവും ആവശ്യമാണ്. പത്രപ്രവർത്തനം കൂടുതൽ രാഷ്ട്രീയാധിഷ്ഠിതമായി മാറുകയായിരുന്നു.
മലയാളത്തിലുളള നാല് ആനുകാലികങ്ങളുടെയും മൂന്ന് ഇംഗ്ലീഷ് ആനുകാലികങ്ങളുടെയും പ്രസിദ്ധീകരണ കേന്ദ്രമായിരുന്നു അന്ന് കോഴിക്കോട്. മലബാർ കലാപം അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടതിനും നിസ്സഹകരണ പ്രസ്ഥാനം പിൻവലിച്ചതിനും ശേഷമുള്ള ഇരുണ്ട നാളുകളിൽ ഭയത്തിന്റെ ഒരു മനോവിഭ്രാന്തി ഈ പത്രസ്ഥാപനങ്ങളെ കീഴ്പ്പെടുത്തിയതായി കാണാം. ദേശീയ പ്രസ്ഥാനത്തെ രഹസ്യമായി പിന്തുണയ്ക്കുന്നതോ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകൂടത്തെ നിശിതമായി വിമർശിക്കുന്നതോ ആയ ഒരു ഇനവും പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ അവർ തയ്യാറായില്ല. എന്തിനധികം, പ്രാദേശിക അച്ചടിശാലകൾ പോലും കോൺഗ്രസ് നേതാക്കളുടെ പ്രസ്താവനകളോ ലഘുലേഖകളോ അച്ചടിക്കുന്നതിൽ വിമുഖത കാണിച്ചിരുന്നു.
നേരത്തെ സമദർശിയുടെ എഡിറ്റോറിയൽ ചുമതലയിൽ നിന്ന് ഒഴിവായ എ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള അതിനിടയിൽ പ്രബോധകൻ എന്ന പേരിൽ പുതിയ ആനുകാലികം പുറത്തിറക്കിയിരുന്നു. പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് ആറ് മാസത്തിനുള്ളിൽ ഈ ആനുകാലികം തിരുവിതാംകൂർ സർക്കാർ നിരോധിച്ചു. തുടർന്ന് മലയാള മാധ്യമചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ കേസരി ബാലകൃഷ്ണ പിള്ള ആരംഭിച്ചു, പുതിയ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന്റെ കോളങ്ങളിൽ അധികാരികൾക്കെതിരെയുള്ള രൂക്ഷമായ വിമർശനം കൂടുതൽ തീക്ഷ്ണതയോടെ ഏറ്റെടുത്തു. അവരുടെ കൊള്ളരുതായ്മകൾ പൊതുജനങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ തുറന്നുകാട്ടിയതോടെ ദിവാനെയും കൂട്ടരെയും കടൂത്ത സമ്മർദ്ദത്തിലാക്കി. 1926-ലെ പത്രനിയമങ്ങൾ ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് രൂപപ്പെട്ടത്.
ഇന്നത്തെ കേരളത്തിലെ മുൻനിര പത്രങ്ങളിലൊന്നായ കേരളകൗമുദിയുടെ ഉത്ഭവം 1911-ലാണ്. അതിന്റെ സ്ഥാപകൻ സി.വി.കുഞ്ഞുരാമൻ ഒരു ബഹുമുഖ വ്യക്തിത്വമായിരുന്നു.-കവി, പ്രഗത്ഭനായ ഗദ്യകാരൻ, ചരിത്രകാരൻ, പത്രപ്രവർത്തകൻ, രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ തുടങ്ങി എല്ലാ നിലയിലും സാമൂഹ്യ അംഗീകാരം നേടിയയാൾ. അതിരുകളില്ലാത്ത അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഊർജ്ജസ്വലതയും കഴിവുകളുമെല്ലാം ഉപയോഗിച്ച് കേരളകൗമുദി എഡിറ്റ് ചെയ്യുമ്പോഴും അദ്ദേഹം മറ്റ് പത്രസ്ഥാപനങ്ങളിലേക്ക് മികച്ച പത്രപ്രവർത്തകരെ കണ്ടെത്തി, വളർത്തി സംഭാവന ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. മയ്യനാട്ടിൽ നിന്നാണ് പത്രം ആദ്യം പ്രസിദ്ധീകരണം ആരംഭിച്ചത്. പിന്നീട് കൊല്ലത്തേക്കും ശേഷം തിരുവനന്തപുരത്തേക്കും മാറ്റി. 1940-ൽ ഇത് ഒരു സമ്പൂർണ ദിനപത്രമാക്കി മാറി.
1914-ന് മുമ്പുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ കേരളത്തിലെ ജനങ്ങളുടെ വികാരങ്ങളെ ആഴത്തിൽ ഇളക്കിവിട്ടതും അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ അവബോധം ഉണർത്തുന്നതുമായ ഒരു സംഭവം തിരുവനന്തപുരത്ത് നിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന സ്വദേശാഭിമാനിയുടെ പത്രാധിപരായിരുന്ന കെ.രാമകൃഷ്ണപിള്ളയുടെ നാടുകടത്തലായിരിക്കാം. 1905-ൽ സംസ്ഥാന തലസ്ഥാനത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശത്ത് നിന്നാണ് സ്വദേശാഭിമാനി ആരംഭിച്ചത്. കേരളദർപ്പണം, മലയാളി, ദി കേരളൻ, ശാരദ, വിദ്യാർത്ഥി തുടങ്ങി നിരവധി പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളുടെ എഡിറ്ററായിരുന്നു രാമകൃഷ്ണ പിള്ള. കൂടാതെ മികച്ച കോളമിസ്റ്റും സാഹിത്യ നിരൂപകനും എന്ന നിലയിലും അദ്ദേഹം വ്യക്തിമുദ്ര പതിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.
1890-ൽ കോട്ടയത്ത് നിന്ന് മലയാള മനോരമ പ്രസിദ്ധീകരണം ആരംഭിച്ചു, തുടക്കത്തിൽ ഒരു വാരികയായി. ഒരുപക്ഷേ ഇന്ത്യയിൽ ആദ്യമായി, ഒരു ജോയിൻ്റ് സ്റ്റോക്ക് കമ്പനിയാണ് പത്രം പുറത്തിറക്കിയത്. കൊച്ചിൻ കേരളമിത്രവുമായുള്ള തന്റെ മുൻകാല ബന്ധത്തിന്റെ സമ്പന്നമായ അനുഭവം തന്നോടൊപ്പം കൊണ്ടുവന്ന കണ്ടത്തിൽ വർഗീസ് മാപ്പിളയായിരുന്നു അതിന്റെ ആദ്യ പത്രാധിപർ. തുടക്കത്തിൽ, ആഴ്ച്ചപ്പതിപ്പ് കൂടുതലും സാഹിത്യമായിരുന്നു. പൊതു താൽപ്പര്യമുള്ള ഒരു പത്രത്തിലേക്കുള്ള അതിന്റെ മാറ്റം പെട്ടെന്നായിരുന്നു. കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക, സാമ്പത്തിക, രാഷ്ട്രീയ, സാംസ്കാരിക ജീവിതത്തിൽ ഭാരിച്ച സംഭാവനകളുള്ള ഒരു ഭീമാകാരമായ സ്ഥാപനത്തിലേക്കുള്ള അതിന്റെ ഉയർച്ച വിസ്മയകരമായിരുന്നു.
മലയാള പത്രപ്രവർത്തന ചരിത്രത്തിൽ വേറിട്ടുനിൽക്കുന്ന വർഷമാണ് 1886. തിരുവനന്തപുരത്ത് നിന്നുള്ള മലയാളിയുടെ ജനനം. ആനുകാലികങ്ങളുടെ നിരയിലേക്കുള്ള ഈ പുതിയ റിക്രൂട്ട് മലയാളി സോഷ്യൽ റിഫോംസ് ലീഗി്ൻെറ ഔദ്യോഗിക ജിഹ്വയായിരുന്നു. പേട്ടയിൽ രാമൻ പിള്ള ആശാനിൽ പുതിയ മാസിക പ്രഗത്ഭനായ ഒരു എഡിറ്ററെ കണ്ടെത്തി. കാലക്രമേണ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ മേലങ്കി മറ്റൊരു സാഹിത്യ ഭീമനായ സി.വി.രാമൻ പിള്ളയുടെ മേൽ പതിച്ചു. മലയാളിയുടെ മുഖ്യ കാഴ്ചപ്പാട് സാമൂഹിക പരിഷ്കരണങ്ങളായിരുന്നെങ്കിലും, രാഷ്ട്രീയ-പൗരാവകാശങ്ങൾക്കായുള്ള കുരിശുയുദ്ധത്തിന് തുല്യ താൽപ്പര്യത്തോടെ അത് നേതൃത്വം നൽകി.
മലബാർ പ്രദേശത്തെ പത്രപ്രവർത്തനത്തിന്റെ വികാസത്തിന്റെയും വളർച്ചയുടെയും മാതൃക സ്വഭാവത്തിൽ ഏറെക്കുറെ സമാനമായിരുന്നു, പത്രപ്രവർത്തന സംരംഭങ്ങൾ വളരെ കുറവായിരുന്നു. വെസ്റ്റ് കോസ്റ്റ് സ്പെക്ടേറ്റർ എന്ന പേരിൽ ഒരു ഇംഗ്ലീഷ് വാരിക 1879-ൽ കോഴിക്കോട്ടുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരണം ആരംഭിച്ചു. സ്പെക്ടേറ്റർ പ്രസിൽ നിന്ന് വക്കീൽ പൂവാടൻ രാമനാണ് വാരിക അച്ചടിച്ചത്. ഡോ.കീസ് എന്ന ഇംഗ്ലീഷുകാരനാണ് ഇത് എഡിറ്റ് ചെയ്തത്. പിന്നീടുള്ള വർഷങ്ങളിൽ വാരിക മലബാർ സ്പെക്ടേറ്റർ എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെടുകയും പ്രാദേശികമായി വളരെ പ്രചാരം നേടുകയും ചെയ്തു. 1884-ൽ കോഴിക്കോട്ടുനിന്നുള്ള കേരളപത്രിക വാരികയുടെ പ്രസിദ്ധീകരണം ശ്രദ്ധേയമായ സംഭവവികാസമായിരുന്നു. 1884-ൽ കൊൽക്കത്തയിൽ നടന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ അസോസിയേഷന്റെ സമ്മേളനത്തിൽ പങ്കെടുത്തതിന് ശേഷമായിരിക്കാം ചെങ്ങുളത്ത് കുഞ്ഞിരാമമേനോന് പത്രത്തിന്റെ ആശയം രൂപപ്പെട്ടത്. മലബാർ ജില്ലയിലെ മലയാളത്തിലെ ആദ്യത്തെ “പത്രം” കേരളപത്രികയാണെന്ന് കുഞ്ഞിരാമമേനോൻ തന്നെ അവകാശപ്പെട്ടു. വിദ്യാവിലാസം പ്രസ്സിൽ നിന്ന് അച്ചടിച്ച ഇതിന് അന്നത്തെ നിരവധി പ്രമുഖരുടെ സജീവ പിന്തുണയുണ്ടായിരുന്നു.
മലയാളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ചിട്ടയായ “പത്രം” പുറത്തിറക്കാൻ ഒരു ഗുജറാത്തിക്കാരനാണ് ഭാഗ്യം ലഭിച്ചത്. ദേവ്ജി ഭീംജി 1865-ൽ കേരളമിത്രം പ്രസ് എന്ന പേരിൽ കൊച്ചിയിൽ ഒരു അച്ചടിശാല ആരംഭിച്ചു. പ്രസ് നടത്തിപ്പിൽ ദേവ്ജി ഭീംജിക്ക് കനത്ത പ്രതിബന്ധങ്ങൾ നേരിടേണ്ടി വന്നു. മുൻപരിചയമില്ലാത്ത ഒരു സംരംഭം ആരംഭിക്കുന്നതിന്റെ വ്യക്തമായ പോരായ്മ ഉണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ കൂടുതൽ നിരുത്സാഹപ്പെടുത്തിയത് അധികാരികളുടെ നിസ്സഹകരണ നിലപാടായിരുന്നു. ഒരു പ്രകോപനവുമില്ലാതെതന്നെ പോലീസ് അധികാരികൾ ദേവ്ജി ഭീംജിയുടെ മേൽ ഒരു ഉത്തരവ് അടിച്ചേൽപ്പിച്ചു, അച്ചടിക്കാനുള്ള എല്ലാ കാര്യങ്ങളും അധികാരികളുടെ മുൻകൂർ സൂക്ഷ്മപരിശോധനയ്ക്കും അംഗീകാരത്തിനും സമർപ്പിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഈ ഉത്തരവ് പുനഃപരിശോധിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് അദ്ദേഹം നൽകിയ അപ്പീലിന്മേൽ സ്ഥാപനം അടച്ചുപൂട്ടിക്കൊണ്ടാണ് അധികാരികൾ പ്രതികാരം ചെയ്തത്.